علی اکبر شکارچی عضو كانون نوازندگان خانه موسيقي و نوازنده پیشکسوت کمانچه در واكنش به مسائل اخير پيرامون استاد محمدرضا شجريان و اثر تاريخي ربنا يادداشتي نوشته است.
به هر طرح نو، آهنگ جدید، نوازدگی جدید حسادت نورزیم و نگران منحرف شدن راه هنری کشور نباشیم. ما در گلستانی از موسیقی زندگی می کنیم که روئیدن و شگفتن حق تک تک ماست
من ریشه خلق سازهای صراحی و سنتور باس شجریان را در این می دانم که او بیش از هر هنرمند دیگری با سازها و ارکسترهای مختلف آواز خوانده است به همین دلیل اندیشه ای به جان او افتاده است تا صدایی بکر و نو را هم برای همصدایی با آواز خود و هم بر همصدایی با سازهای موسیقی ایرانی بسازد
حنجره انسان اولین سازی است که خداوند در ذات بشر برای خلق زیبایی نهاده است، اگر چه سرچشمه اولین نغمات و ترانه ها کار و زندگی انسان است ولی به نظر می رسد سازهای اولیه با الهام از این هدیه الهی ساخته و پرداخته شده اند و هیچ سازی به اندازه حنجره انسان قادر به خلق زیبایی، بیان اندیشه و بیان احساس نیست. به همین دلیل همیشه در دنیا خوانندگان نزد مردم عزیز و محترم بوده اند.
استاد شجریان یکی از خوانندگان عزیز و گرانقدر میهنمان است که آواز پرشوق و مهرانگیزش در طول حیات هنری خود در این سرزمین هویت قومی و هویت ملی را با سربلندی در سراسر ایران پیش چشم جهانیان به بلندای دماوند تثبیت نموده اند. شجریان از حدود سالهای 1350 به این سو با انتخاب اشعار مردمگرا لحظه ای از اندیشه و آرمانهای مردمی ایرانیان غافل نمانده است. شما یک بیت و یک آواز او را جز مهر به انسانی نمی یابید. او هرگز دهانش را جز به ترانه خوشبختی مردمش باز نکرده است.
شجریان در دوران انقلاب و پس از انقلاب بدون وابستگی به گروه و دسته و یا حزبی به طور خودانگیخته به گمان من همتراز یک حزب سیاسی قدرتمند هویت موسیقی سنتی و هویت ملی ایرانیان را بنیان نهاد. او نه تنها لحظه ای از اصول و معیارهای درست موسیقی اصیل ایرانی عدول نکرد بلکه مکتبی را به ثبت رسانده است که با شیوه های بسط گسترش ملودی، مرکب خوانی، اجرای قطعات مشکل با ریتم منظم یا ریتم آزاد، استفاده از وسعت صدایی قدرتمند از بم تا زیر، انتخاب اشعار مناسب همراه با بیان اندیشه خواننده و شاعر، و در نهایت شجریان نشان داده است که کاربرد درستی جز همصدایی و پاسخ به نیازهای مردم و جامعه چیز دیگری نیست.
در زلزله بم همراه با ساز و قطعات سحرانگیز و آسمانی علیزاده و کلهر عزیز با مردم ایران به سوگ نشست. با اقدام به ساخت مجمع باغ هنر، نور امید را از دل هزاران آوار خانه های خراب، هزاران آوارگان خراب بر جان مردم بم تابانیده آنهایی که زنده ماندند، اشک شوق می ریختند که هم زنده مانده اند و هم هنرمندان برایشان سرود سوگ و امید می خوانند.
شجریان درآمد حاصل از کنسرت تالار بزرگ کشور مبلغی بالغ بر 45 میلیون تومان را برای انسجام و تداوم فعالیت صنفی به خانه موسیقی هدیه کرد تا موسیقیدانان با دغدغه کمتری در سایه تشکل صنفی خود به فعالیت موسیقی بپردازند.
ربنای شجریان در ماه مبارک رمضان مناجاتی است با خدا که در هیچ کشور اسلامی نظیرش را نمی توانید بیابید، مناجاتی که تا آمیخته با روح و جان قرآن نباشی، تا صوتی آسمانی نداشته باشی محال است آن را این چنین فریاد بزنی و موسیقی و کلام ربنای شجریان میلیونها انسان را بی واسطه به خدا نزدیک می کند و در هر فراز و فرود این صوت آسمانی میلیونها انسان معتقد چه روزه دار و چه بی روزه به تعادل و آرامش روحی و در نهایت به یک وحدت انسانی سرشار از همدلی، عشق و مهر به یکدیگر می رسند.
ملت ایران این افتخار تاریخی را از آن خود می داند که شجریان رئیس شورای عالی خانه موسیقی، برنده جایزه پیکاسو از سازمان جهانی یونسکو در سال 1378، دریافت مدال موتزارت توسط مدیرکل یونسکو در پاریس است که بزرگان فرهنگ و هنر جهانی او را در ردیف فرهنگ سازان مردمی جهان قرار داده اند.
من ریشه خلق سازهای صراحی و سنتور باس شجریان را در این می دانم که او بیش از هر هنرمند دیگری با سازها و ارکسترهای مختلف آواز خوانده است به همین دلیل اندیشه ای به جان او افتاده است تا صدایی بکر و نو را هم برای همصدایی با آواز خود و هم بر همصدایی با سازهای موسیقی ایرانی بسازد. بی گمان این کاوش و تحقیق نمی تواند از سر خودنمایی، هوا و هوس و یا انگیزه کسب شهرت صورت بگیرد. هیچ کاری تا ابتدا در اندیشه متولد و ملهم نشود محال است نمود بیرونی پیدا کند. رابطه اندیشه های بیدار و خلاق لحظه ای با کائنات قطع نمی گردد. گویا این چنین است که این افراد انتخاب شده اند تا از یک منبع الهام فرمان آفرینش بگیرند. به همین دلیل مبتکران، کاشفان و افراد خلاق نزد مردم همیشه عزیز و مقدس بوده اند.
بعد از انقلاب علیرغم محدودیتهایی که وجود داشت به شکل حیرت آوری در زمینه نوازندگی، پژوهش، آموزش و ساز سازی رشد و توسعه همه جانبه را شاهد بودیم. من فرهنگ خواه و فرهنگ طلب بودن مردم را عامل اصلی این رشد می دانم که به طور خودجوش برای انقلاب فرهنگی و سربلندی موسیقی میهمنمان از هیچ کوششی دریغ نکردند. موسیقیدانان ما با درک لحظه به لحظه اوقات تاریخ و دوران سازندگی فرهنگی دست به تجربه و خطا زدند. هزاران آهنگ و هزاران اجرا در داخل و خارج از کشور داشته ایم. گروههای موسیقی سنتی، موسیقی محلی، موسیقی ملی با گروههای تلفیقی، تمبک کوک شونده، نی کلید دار، تار ابداعی، کمانچه قیچک آلتو، باس و دهها سازهای ابداعی افراد خوش ذوق، حاصل این تجربه و خطاست که بایستی مثل زمین خوردن و راه رفتن شادی آفرین بچه های عزیز خود به آنان نگاه کنیم.
هیچکس به اجرای درخشان علیزاده، ساز سلانه و شورانگیز که اندیشه و رنگ صوتی جدید را به نمایش گذاشت خرده نگرفت. مطمئن باشید تا در جان علیزاده و سازنده این ساز اندیشه ای جاری نمی شد محال بود چنین اتفاقی نه برای شجریان و نه برای علیزاده و نه برای مبتکر دیگری بیافتد. ما چرا ذوق نکنیم جوانی موسیقی تلفیقی را تجربه می کند، چرا ذوق نکنیم صنعت ساز سازی کشورمان رو به کمال است، چرا ذوق نکنیم شیوه های نوازندگی جوانان در کلیه سازهای ایرانی و کلاسیک به آن توانمندی رسیده است که موسیقی کلاسیک ایرانی و اروپایی را با قدرت شوق انگیز می نوازند، چرا ذوق نکنیم پیش روی ما همه گروه موسیقی سنتی، کلاسیک محلی در سراسر ایران شکل گرفته، چرا ذوق نکنیم ارکستر سمفونیک، ارکستر ملی به رهبری استاد فخرالدینی با تلاش تحسین برانگیز جمع کثیری از جوانان تشکیل کرده و آثار ارزشمندی را برای علاقمندان و آرشیو آیندگان اجرا نموده اند.
منتقدان گمان نکنند حافظه تاریخی مردم پاک شده است، بیاییم به جای انتقادهای بیمارگونه و امیدکش، مهر پیشکسوتی مان را نثار این جریان فرهنگی بالنده نماییم چرا ذوق نکنیم هنرمندان فلک را سقف می شکافند تا طرحی نو در اندازند . سپاس و مهر خود را نثار هنرمندانی کنیم که اندیشه های نوگرایانه و تغییر طلب مثل خوره در جانشان افتاده و تلاش می کنند تا بلکه قدمی بسیار بزرگ در این راه پرفراز و نشیب بردارند.
به هر طرح نو، آهنگ جدید، نوازدگی جدید حسادت نورزیم و نگران منحرف شدن راه هنری کشور نباشیم. ما در گلستانی از موسیقی زندگی می کنیم که روئیدن و شگفتن حق تک تک ماست. هیچکس جا را بر دیگری تنگ نخواهد کرد و بنا نیست از شکفتن هیچ گلی که موافق میل و طبع و نظر ما نیست جلوگیری کنیم. باور کنید این اندیشه های بیمارگونه تعادل روحی و درونی ما را به هم خواهد زد. بدگویی و بدزبانی آرام و قرارمان را تا زنده ایم آشفته می کند. جبران خلیل جبران برای همین بیماریهای درونی انسان سوده است: " پروردگارا به من آرامش ده تا بپذیرم آنچه را نمی توانم تغییر دهم. دلیری ده تا تغییر دهم آنچه را می توانم، مرا بینش ده تا تفاوت این دو را بدانم، مرا فهم ده تا متوقع نباشم دنیا و مردمان آن مطابق میل من رفتار کنند. اینگونه اندیشیدن و اینگونه زیستن قانون طبیعت است. بیایید طبیعی ومطابق قانون کائنات با عزیزان و همکاران خود زندگی کنیم".
قبل و بعد از انقلاب دهها ساز ابدعی ساخته شده ولی هیچکس تا این حد بیرحمانه هم سازنده و هم ساز او را زیر سئوال نبرده است. من حیرت می کنم در اندیشه انسانها چه باید بگذرد که به جای تجزیه و تحلیل ساز صراحی و سنتور بم شجریان از نظر صنعت، صدادهی، کارکرد و امکانات اجرایی آن، خود سازنده را مورد اهانت قرار دهند آن هم کسی که عزیز مردم و افتخار ایرانیان است. من با خواندن مقالاتی که در رابطه با شجریان در روزنامه ها منتشر شده بود بسیار هم متاسف و هم غمگین شدم. یکی از شاگردانم از فردوسی این دو بیت: ز نادان بنالد دل سنگ و کوه/ ازیرا ندارد بر کس شکوه/ هر آنکس که گفتار او نغز نیست/ چناندان که در ورا مغز نیست را خوانده گرچه دلم نمی خواست آن را در این نوشته بیاوریم ولی خواستم بگویم مردم ما هوشمند و با حافظهای تاریخی مراقب رفتار، کردار و کلیه اتفاقات اجتماعی و هنری هستند.
مردم شریف کسانی که اهل فن باشند می دانند کارهای خلاقانه کار یک موسسه تحقیقاتی است که کار و فکر مشترک آن را به تولید می رساند ولی شاهدیم افراد علاقمند تک به تک به طور انفرادی افکار خود راعملی می سازند. به بیان دیگر آنان فرزندان خلف دوران خود هستند که قلبشان با نبض و طپش دوران خود می تپد. ما د راول راهیم بایستی بر خود ببالیم که علیرغم تمامی محدودیتها و علیرغم اینکه میلیونها نفر هنوز سازهای اصیل ایرانی: تار، سه تار، کمانچه، نی و تمبک را ندیده اند ولی اندیشه های مان پژمرده نشده و شکفتن را شاهدیم. اگر شکیبا و صبور باشیم در این پرسه خود زندگی مثل دریا کلیه ناخالصی ها را به ساحل پرت خواهد کرد. من مطمئن هستم شجریان سالهاست به دریا پیوسته و صراحی و سنتور ابداعی او هم به دریا خواهد پیوست. قدرشناسی یک از ویژگیهای بشر است. اگر مردمی از آن بی بهره باشند همه نعمات زندگی را از کف خواهند داد. ما بایستی قدرشناس تک تک افرادی باشیم که در زمینه موسیقی پاپ، محلی، سنتی و کلاسیک در عرصه آموزش، اجرا و پژوهش آثار ارزشمندی از خود به جای گذاشته اند. هرگاه قدرشناسی و سپاس بروز کند سراپای وجودتان از عشق لبریز می گردد، عکس آن کینه، نفرت، حسادت، خودخواهی، غیبت و بدزبانی جسم وجان شما را بیمار می کند و شما حتی نسبت به عزیزان خود بی رحم، بی مهر و ناسپاس می شوید.
پیشنهاد می کنم خانه موسیقی از کلیه اساتید و سازندگان برجسته سازهای کششی دعوت به عمل آورد تا طی نشستهایی این ساز را از نظر صدادهی، امکانات اجرایی و وضعیت مورد تحلیل قرار دهند و قدرت وضعف آن را برای جامعه موسیقی اعلام نمایند. بی گمان برخورد علمی امکان برخوردهای نسنجیده که در شأن موسیقیدانان فرهیخته کشورمان نیست را از بین خواهد برد.
اندیشه هایتان سرشار از نغمه و ترانه، مهر و نوازش و دلیری باد. زبانتان جز به ترانه امید، خیراندیشی، حماسه وحمایت در دهان نچرخد. قلمتان برای برافروختن امید در دل ناامیدان، برخاستن شکست خوردگان روان باد. قلبتان برای گوشه گیران خاموش موسیقی گمنامان پرتلاش و خاموش موسیقی پرطپش باد.
سايت خانه موسيقي