مسعود كیمیایی با ساخت دومین فیلم بلندش (قیصر) موج جدیدی را در سینمای ایران پایه گذاری کرد

 

مسعود كیمیایی 69 ساله شد بعد از 50 سال فعالیت در سینما، ساخت 25 فیلم بلند و دو فیلم كوتاه در حالی كه فیلمنامه 26 فیلم بلندش را نوشته و آماده فیلمبرداری دارد . او سومین فرزند یك پیمانكار شركت نفت بود كه در آخرین ساعات هفت مرداد 1320 در خیابان چراغ‌ برق یا چراغ گاز در كوچه سراج‌الملك به دنیا آمد.

 

 مسعود كیمیایی 18 ساله بود كه با ساخت افكت، همكار شاخص‌ترین كارگردان نسل اول سینمای ایران (ساموئل خاچیكیان) شد. فاصله سنی او در این سال با خاچیكیان 17 سال بود. 22 ساله بود كه دستیار «پرویز دوایی» در تهیه و تنظیم فصلنامه «مولن روژ» شد. بسیاری از شعارهای فیلم‌های استودیو مولن روژ را در این فصلنامه مسعود كیمیایی نوشته است. همین همكاری موجب شد دستیار ساموئل خاچیكیان در فیلم «خداحافظ تهران» شود كه برای این استودیو ساخته می‌شد.

 وقتی دستیار شد 24 سال داشت. دو سال بعد از این دستیاری اولین فیلمش را با فیلمنامه خودش برای همین استودیو ساخت. وقتی «بیگانه بیا» به نمایش عمومی در آمد و پرویز دوایی بهترین منتقد آن دهه در مجله سپید و سیاه نقدی بر آن نوشت، 27 سال داشت.

 در همین سال به پیشنهاد بهروز وثوقی دومین فیلمنامه‌اش را به نام قیصر به استودیو آریانا فیلم در خیابان تخت‌جمشید (طالقانی فعلی) برد تا عباس شباویز مدیرعامل استودیو آن را بخواند. شباویز برخلاف اخوان‌ها فیلمنامه را پسندید و هنوز سال تمام نشده بود كه فیلمبرداری فیلم در یك ترشی‌خانه جنوب شهر شروع شد. دی ماه 48 با استقبال وسیع مردم و منتقدین از قیصر یك‌دفعه مسعود كیمیایی 28 ساله به عنوان دومین كارگردان نسل دوم فیلمسازی در ایران (داود ملاپور اولین بود) مطرح و معروف شد.

 در همین ماه وقتی ابراهیم گلستان و نجف دریابندری در روزنامه‌‌ها از قیصر تعریف كردند، این جوان 28 ساله، ساكن جنوب شهر عاشق فیلم‌های وسترن را كه تا قبل از قیصر اصلا زندگی روشنفكرانه نداشت به محافل روشنفكری نزدیك كرد. پیروزی در دو جبهه روشنفكران و مردم و جوایزی كه قیصر در ابتدای سال 49 گرفت و به‌ویژه شیفتگی نسل جوان و باسوادی كه در انتهای دهه 40 و آغاز دهه 70 میلادی در جست‌وجوی قهرمانی در سینما بود تا آرمان‌هایش را در عمل و حركت او ببیند، كیمیایی 29 ساله را در پایان این دهه و آغاز دهه جدید میلادی در جایگاه یك فیلمساز جامعه‌گرا نشاند (عنوانی كه هنوز یدك می‌كشد).

 فكر نمی‌كنم این موفقیت سریع و پرشتاب در این سنین و در آن سال‌ها، سال‌های بسته سینما برای فیلمسازی در سینمای ایران پیش آمده باشد، كیمیایی یك استثناست. اگر در سال 48 ما متولدین دهه 30 بعد از نمایش قیصر شیفته او شدیم در سال 58 بعد از نمایش كپیه كامل گوزن‌ها متولدین دهه 40 بودند كه به شیفتگان او اضافه شدند و اگر در سال 68 بعد از نمایش «دندان‌مار» و در سال 78 بعد از نمایش اعتراض و... در جوامع سیاست‌زده جهان سوم كه هنر تحت‌الشعاع سیاست است و نسلی هنوز در جست‌وجوی قهرمان است و آرمان‌خواهی هست و آرمان خواهان هستند، این كیمیایی 67 ساله هم به عنوان فیلمساز جامعه‌گرا هست.

 

 

با ساخت دومین فیلم بلندش (قیصر) موج جدیدی را در سینمای ایران پایه گذاری کرد. فیلمهای زیادی از روی قیصر ساخته شد و بازیگران بسیاری با فیلمهای کیمیایی مطرح شدند که از آن میان می‌توان به بهروز وثوقی، بهمن مفید، جمشید هاشم‌پور، گلچهره سجادیه، فریماه فرجامی، فرامرز صدیقی، احمد نجفی و شاهد احمدلو اشاره کرد.

 

زندگی شخصی

کیمیایی تاکنون دوبار ازدواج کرده‌است. ازدواج نخست با مرحوم گیتی پاشایی (آهنگساز و خواننده) و ازدواج دوم با فائقه آتشین (گوگوش.

 

فهرست آثار سینمایی

- بیگانه بیا (۱۳۴۷)

- قیصر (۱۳۴۸)

- رضا موتوری (۱۳۴۹)

- داش‌آکل (۱۳۵۰)

- بلوچ (۱۳۵۱)

- خاک (۱۳۵۲)

- گوزن‌ها (۱۳۵۴)

- پسر شرقی (کوتاه، ۱۳۵۴)

- غزل (۱۳۵۵)

- اسب(کوتاه، ۱۳۵۵)

- سفر سنگ (۱۳۵۶)

- خط قرمز (۱۳۶۱)

- تیغ و ابریشم (۱۳۶۴)

- سرب (۱۳۶۷)

- دندان مار (۱۳۶۸)

- گروهبان (۱۳۶۹)

- ردپای گرگ (۷۱-۱۳۷۰)

- تجارت (۱۳۷۳)

- ضیافت(۱۳۷۴)

- سلطان (۱۳۷۵)

- مرسدس (۱۳۷۶)

- فریاد (۱۳۷۷)

- اعتراض(۱۳۷۸)

- سربازان جمعه (۱۳۸۲)

- حکم (۱۳۸۳)

- رئیس(۱۳۸۵)

آثار مکتوب

- جسدهای شیشه‌ای، رمان، ۱۳۸۰ توسط انتشارات آتیه

- زخم عقل، دفتر شعر، دی ماه۱۳۸۲ ه.خ نشر ورجاوند

-حسد،بر زندگی غین القضات همدانی،داستان،۸۷،نشر ثالث

جایزه‌ها

  قیصر

- بهترین فیلم به مفهوم مطلق، بهترین کارگردانی، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش اول. جشنواره فیلم تهران ۱۳۴۸

- بهترین فیلم به مفهوم مطلق، بهترین کارگردانی، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش اول، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش دوم، بهترین موسیقی متن. جشنواره سپاس ۱۳۴۹

- جایزهٔ اول سندیکای تهیه‌کنندگان ایران. ۱۳۴۸

- جایزهٔ تمبر طلا ۱۳۴۸

- جایزهٔ منتقدین تهران

- نامزد شرکت در جشنواره فیلم برلین

داش آکل

- بهترین فیلم، بهترین کارگردانی. جشنواره تاشکند، ۱۳۵۱

- برندهٔ پلاک طلائی، فستیوال پاریس. ۱۳۵۲

- بهترین فیلم به مفهوم مطلق، جشنواره سپاس. ۱۳۵۱

خاک

- بهترین فیلم به مفهوم مطلق، جشنواره سپاس. ۱۳۵۲

اسب

- مدال نقره. جشنواره مانهایم. ۱۳۵۵

سفر سنگ

- بهترین کارگردان. جشنواره فیلم قاهره ۱۳۵۷

- برندهٔ جایزهٔ پلاک طلایی. سازمان بین‌المللی سینمای کاتولیک ۱۳۵۷

- نمایش مخصوص برای منتقدان. جشنواره فیلم کن ۱۳۵۷

[دندان مار

-         تقدیر مخصوص در جشنواره فیلم برلین ۱۹۹۱

         

 

دانشنامه آزاد ویکی پدیا / سینمای ما / فریدون جیرانی