او بیش از شصت سال است که عکاسى مى کند و در این شصت سال کارش ثبت ماندگارترین تصاویر از سینما و ستارگان آن بوده است. عکسهایى که بیش از اهمیت هنرى شان اهمیتى تاریخى دارند و راوى فرهنگ ایرانیان در دوره اى از تاریخ خواهند بود. به همین دلیل هم هست که براى اهل سینما و خوانندگان نشریات سینمایى نام اصغربیچاره کاملاً آشناست

 

 

اصغر بيچاره ( اصغر ژوله)

 هنگامي كه نام پرآوازه  اصغر بيچاره عكاس نامدار ايران را مي شنوم و يا در مطبوعات ورسانه ها عكس ها و آثارش را مي بينم بي اختيار غصه ام مي گيرد.

چرا تاكنون نتوانسته ام آنگونه كه شايسته اوست او را در چراغ هاي رابطه  معرفي نمايم

كسي كه كاملترين و بزرگترین آرشیو عکس ایران را دارد  كسي كه از اولین عکاسان تئاتر و گردآورنده بزرگترین مجموعه دوربین‌های قدیمی و آرشیو عکس‌های سینما و تئاتر کشور است.  گنجينه اي كه از عكس ها ودوربين هاي ايران دارد در دنيا بي نظير و يگانه است. او با دوربين خود بيش از 60 سال است  زيباترين عكسها وماندگارترين لحظات زندگي مردم ايران را ثبت كرده است.

 

مراسم تجلیل از اصغر بیچاره پیشکسوت عکاسی، 27 شهریور همزمان با جشن چهارده سالگی خانه عکاسان ایران در حوزه هنری برگزار شد در این مراسم، شش دهه فعالیت اصغر بیچاره در زمینه عکاسی معرفی و تجلیل شد

در این نمایشگاه عکس‌هایی از محمود کلاری،  بابک برزویه، کوروش امام، بیژن بنی احمد، بابک کسمائی، افشین شاهرودی، افشین بختیار، محمدرضا بهارناز، مجید پناهی جو، محمد مهدی رحیمیان، کامران عدل، جاسم غضبانپور، حسن غفاری، علیرضا کریمی صارمی و داریوش محمدخانی از روز چهارشنبه به مدت یک ماه در گالری خانه عکاسان حوزه هنری روی دیوار خواهد بود. در جشن سالروز افتتاح خانه عکاسان ایران، نمایشگاه «عکاسانه»در برگیرنده بیش از 100 عکس با موضوع عکاسان از نگاه عکاسان نیز برپا می‌شود.

اصغر بيچاره چون ديگر بزرگان فرهنگ وانديشه ايران براي خود چيزي نمي خواهد.

ببينيد آرزو و خواسته اين هنرمند بزرگ چيست:

 «براى جمع آورى، بازسازى، ترمیم و نگهدارى عکس هاى قدیمى و تاریخى احتیاج به بودجه اى داریم که محدود به چند میلیون نمى شود. همچنین افراد دلسوخته و علاقه مندى را هم مى طلبد که براى این کار وقت بگذارند. بعضى از این عکس ها از بین رفته و آسیب دیده است که باید بازسازى و بعد کپى شوند. درست مثل خانه هاى کلنگى که ترمیم و بازسازى مى شوند.

 چند سال پيش روزنامه ايران گزارش كاملي اززندگي وفعاليت هاي اصغر بيچاره منتشر نمود به دليل جامع بودن اين مطلب  بخش اعظم اين پست  را به نقل از روزنامه ايران تقديم كاربران چراغ هاي رابطه مي كنم

 

اصغر بيچاره علي الهياري ، خسرو شكيبايي ، سيروس الوند ،  در پشت صحنه فيلم مزاحم(۱۳۸۰)

 

او بیش از شصت سال است که عکاسى مى کند و در این شصت سال کارش ثبت ماندگارترین تصاویر از سینما و ستارگان آن بوده است. عکسهایى که بیش از اهمیت هنرى شان اهمیتى تاریخى دارند و راوى فرهنگ ایرانیان در دوره اى از تاریخ خواهند بود. به همین دلیل هم هست که براى اهل سینما و خوانندگان نشریات سینمایى نام اصغربیچاره کاملاً آشناست. نام اصغر بیچاره نخستین بار وقتى در جهان هنر مطرح شد که او داوطلب شد تا عکس هاى فیلم دختر لر را براى کپى کردن به آلمان ببرد. او این کار را به درخواست عبدالحسین سپنتا انجام مى دهد و از تمام عکس هاى فیلم دختر لر براى سپنتا کپى مى گیرد و به این ترتیب رسماً وارد جهان هنر مى شود. اصغر بیچاره سپس با تئاتر آشنا مى شود و ضمن عکاسى از نمایش ها، گاه در بعضى از آنها هم بازى مى کند چند سال بعد اصغر بیچاره در ایتالیا با گروه دوبله مرحوم مرتضى حنانه و زنده یاد حسین سرشار که آن زمان در ایتالیا دانشجوى موسیقى بودند و براى امرار معاش فیلم هاى خارجى را براى نمایش در داخل ایران دوبله مى کردند، آشنا مى شود و مدتى با آنها همکارى مى کند. او تعریف مى کند که درسال هاى دور با دوربین عکاسى روسى خان مدت ها کار کرده است.
اصغر بیچاره که درسال ۱۳۰۶ در تهران متولد شده، مى گوید: «سال ۱۳۰۶ در خانه دایى ام در خیابان اسماعیل بزاز، روبروى سینما تمدن به دنیا آمدم. بعد از فوت پدرم که تنها توانست الفبا را به من بیاموزد، در سن ۶ - ۷ سالگى وارد بازار کار شدم؛ نخستین کارم در سینماى تمدن بود، کوزه هاى آب را مى گرفتم و از حوض سید اسماعیل که در زیر زمین بود براى سینما آب مى آوردم، در سن ۸ سالگى به لاله زار آمدم و در کنار خیابان بساط پهن مى کردم و مى فروختم و مدتى هم خیاطى مى کردم؛ تا این که تصمیم گرفتم شاگرد عکاسى شوم و بعد ازمدتى شاگردى، توانستم در پاساژ ایران بالاى سینماى ایران کارگاه عکاسى به نام «شهرزاد» باز کنم.
از سیزده سالگى به عنوان کارگر ساده در عکاسى مشغول کار شدم، چند سال بعد که کار یاد گرفتم مغازه اى در لاله زار باز کردم و در گوشه اى از آن، روى میز چرخ خیاطى مادرم سماورى ذغالى گذاشتم با وسایل چاى خورى، به زودى مغازه تبدیل شد به پاتوق هنرمندان و نویسندگان معروف آن روزگار. خیلى ها به آنجا مى آمدند، صادق هدایت، جلال آل احمد، احمد شاملو و . . .»
اصغر بیچاره در حال حاضر بزرگترین آرشیو عکس ایران را دارد. او در این باره مى گوید : «از دورانى که با شیشه عکس مى گرفتم تا حالا، همه شیشه ها و فیلم هایم را سالم نگه داشته ام. اگر بخواهم همه آنها را به نمایش بگذارم احتمالاً به اندازه میدان توپخانه جا لازم دارم.»
اگر گذارتان به خانه اصغر بیچاره بخورد مى توانید دوربین ماشاالله خان عکاس باشى را در آنجا پیدا کنید. درباره تاریخ عکاسى در ایران اصغربیچاره مى گوید: «از اختراع دوربین عکاسى بیش از ۱۵۰ سال مى گذرد و کشور ما با اختلافى بسیار کم از زمان پیدایش این هنر، عکاسى را آغاز کرده است. به این ترتیب ما در دنیا در زمینه عکاسى - چه از نظر مدت زمان استفاده از صنعت عکاسى و چه از لحاظ کیفى - مقام اول را داریم. هرچند براساس قانونى نانوشته و نوعى بى همتى ملى، هیچ وقت براى جمع آورى عکس هایى که بیش از ۱۴۰ یا ۱۵۰ سال قدمت دارند، تلاشى نکرده ایم؛ عکس هایى که هرکدام گوشه اى از تاریخ مملکت ما هستند.»
خانه اصغر بیچاره موزه کوچکى است که به نوعى دربرگیرنده بیش از نیم قرن تاریخ سینما و تئاتر ایران است. این خانه جایى است که تمام پیشکسوتان تئاتر و سینما، جوانى خود را  لابلاي عکسهاى آنجا گذاشته اند. گنجینه اصغر بیچاره فقط به عکس محدود نمى شود، بلکه او در خانه خود دوربین هایى از قدیمى ترین عکاسان ایران را نگهدارى مى کند. خودش مى گوید: «من در زمینه عکاسى همیشه به دنبال پدر و مادر هنرى خود بوده ام. به خاطر همین هم هست که الآن دوربین نخستین عکاس ایران، ماشاءالله خان عکاس باشى در خانه من است».
دوربین دیگرى هم در خانه او هست. دوربین روسى خان که او درباره اش مى گوید : «مى توان گفت قشنگ ترین دوربین دنیاست.»
روسى خان، عکاسى بود که در زمان قاجار از روسیه به ایران آمد و در خیابان فردوسى یک کارگاه عکاسى باز کرد. دوربین او با ۳ پایه و کیف و لنز و باقى اجزایش، روى هم ۳ کیلوگرم مى شد که او آنها را روى دوش مى گرفت و براى عکاسى به نقاط مختلف مى رفت.
دوربین بعدى متعلق به شخصى به نام «سانو» است. اصغربیچاره درباره او مى گوید: «سانو کسى بود که براى نخستین بار عکس رنگى را در ایران باب کرد. او در خیابان استانبول یک عکاسى بزرگ به اسم «فتو رنگ» راه اندازى کرده بود و عکس هایى که مى گرفت با دست رنگ مى کرد. خود من کار رنگ کردن عکس را از او یاد گرفتم و در حال حاضر من و فخر الدین فخرالدینى کسانى هستیم که این نوع کار را بلدیم. یکى دیگر از ابتکارات « سانو» این بود که وقتى برق به تهران آمد، با پروژکتورهاى بزرگ که کار فلاش را براى دوربین انجام مى دادند، عکس مى گرفته که این عکس ها آدم را به یاد تابلوهاى نقاشان بزرگى چون میکل آنژ و ونگوگ مى اندازد.»
هرچند عکاسى سینماى ایران همزمان با ورود صنعت سینما به ایران آغاز شده است اما این مسأله در مورد تئاتر صدق نمى کند، چرا که به گفته اصغربیچاره تا پیش از رواج هنر تئاتر، عکاسى از نمایش هاى سنتى ایران مثل تعزیه یا روحوضى وجود داشته است، او مى گوید: «کار نمایش در ایران از پرده دارى و تعزیه خوانى آغاز شد. در نتیجه عکاسى تئاتر نیز سابقه اى بیش از شکل گیرى تئاتر به معناى امروز در ایران دارد. در واقع عکاسان بسیارى بوده اند که از مراسم تعزیه یا نمایش هاى روحوضى عکسبردارى کرده اند. من عکسى از رضا عباسى دارم که دوربین را به دوش گرفته و به تکیه دولت رفته است و از ۹۵ نفر در آنجا عکس گرفته است. همین طور از باقى مراسم و نمایش هاى سنتى در ایران، عکس هاى زیادى داریم که این هنرمندان بعد از شکل گیرى تئاتر، کار عکاسى در تئاتر را نیز آغاز کردند.»

 

عكسي قديمي از نمونه هايي كه اصغر بيچاره گردآوري كرده است

 

در میان عکس هایى که اصغر بیچاره در تمام این سالها گردآورى کرده ، عکس هایى هم هست که توسط خود ناصرالدین شاه گرفته شده و او توانسته است نمونه هایى از آن عکس ها را جمع آورى کند. گرچه او در این راه با مشکلات فراوانى روبرو بوده است. خودش در این باره مى گوید: «همانطور که گفتم هنر عکاسى با اختلاف ۳ یا ۴ سال از زمان اختراع دوربین عکاسى وارد ایران شده است. درنتیجه ما صاحب عکس هایى هستیم که قدمتى بیش از ۱۵۰ سال دارند. اما متأسفانه تا به حال هیچکس این زحمت را به خود نداده است که این عکس ها را جمع آورى کند.
عکس هایى که در بدو ورود دوربین عکاسى در ایران گرفته شده متأسفانه یا از بین رفته اند یا چاپ نشده اند. هنوز هم این عکس ها در صندوق یا وسایل خصوصى خیلى از پدربزرگ ها و مادربزرگ ها یافت مى شوند که گوشه اى از تاریخ ما هستند و مى توانند نقطه هاى تاریکى در تاریخ معاصر را روشنى ببخشند. ولى متأسفانه هیچ وقت براى این آثار که دقیقاً به مثابه اثر فرهنگى و تاریخى است، ارزشى قائل نشده و براى جمع آورى آنها همت به خرج داده نشده است.»
بیچاره مى گوید: «براى جمع آورى، بازسازى، ترمیم و نگهدارى عکس هاى قدیمى و تاریخى احتیاج به بودجه اى داریم که محدود به چند میلیون نمى شود. همچنین افراد دلسوخته و علاقه مندى را هم مى طلبد که براى این کار وقت بگذارند. بعضى از این عکس ها از بین رفته و آسیب دیده است که باید بازسازى و بعد کپى شوند. درست مثل خانه هاى کلنگى که ترمیم و بازسازى مى شوند.
به نظر من عکس با آن خانه قدیمى هیچ تفاوتى ندارد، چراکه بطور عینى گوشه اى از تاریخ را به ما نشان مى دهد. اما متأسفانه در هر دوره اى روى کارهاى قبلى، گچ کشیده و کار دوباره از صفر شروع شده است.
متأسفانه کسانى که در زمینه عکاسى کار مى کنند، مورد حمایت قرار نمى گیرند. امروزه عکاسى رشته اى گران و پرخرج است و کسى که مى خواهد فعالیت خود را در این راه آغاز کند، اگر حمایت نشود به سختى مى تواند این رشته را دنبال کند. عکاس باید پشتوانه اى براى کارکردن داشته باشد. باید از آنها حمایت کرد و این حمایت نباید فقط شامل فیلم، دوربین و کاغذ چاپ باشد بلکه خود هنرمند نیز باید از نظر مالى تأمین شود تا بتواند با فراغ بال به کار خود ادامه دهد.
البته فعالیت در هر رشته اى وقتى ارزشمند تلقى مى شود که با تحقیق و پژوهش همراه باشد. من وقتى درباره یک عکس تاریخى صحبت مى کنم ناخودآگاه درباره کسى که عکس را گرفته و چیزى که از آن عکس گرفته شده نیز صحبت خواهم کرد. عکس نمى تواند با تاریخ پیوند نخورده باشد.»
تا قبل از ساخت فیلم و عکاسى از شیشه هاى مخصوصى براى عکاسى استفاده مى شد که این شیشه ها کار فیلم عکاسى را در دوربین مى کردند. این شیشه ها با ابعاد مختلف از خارج وارد کشور مى شد، مانند ابعاد ۲۴*۱۸ ، ۳۰*۲۴ حتى ۹*۶ ابعادى بود که معمولاً این شیشه ها داشتند. تا قبل از اینکه برق وارد ایران شود کار عکاسى را با «قید» انجام مى شد. قید یک نوع گیره فلزى بود که کاغذ و نگاتیو را داخل آن قرارمى دادند و عکس مى گرفتند بعد آن را در فضاى آزاد مى گذاشتند و پس از مدتى با داروى ظهور آن را چاپ مى کردند. «سانو»، نخستین عکاسى بود که عکس را به وسیله آفتاب بزرگ مى کرد. اصغر بیچاره از ۹۰ سال پیش نگاتیو فیلم «رول فیلم» را در ایران دیده است. پیش از آن این شیشه ها بودند که کار فیلم عکاسى را مى کردند. او گنجینه اى از این شیشه ها را گردآورى کرده است که به گفته خودش قدمت بعضى از آنها به ۱۴۵ سال پیش یعنى عکس هایى که ماشاءالله خان عکاس باشى گرفته است، بازمى گردد. عکس هایى از موزه ابراهیم خان عکاس باشى در زمان مظفرالدین شاه و عکس هایى از ملک الشعرا، مربوط به ۹۰ سال پیش دیگر عکس هایى هستند که جزئى از این گنجینه را تشکیل مى دهند.
اما امروزه همه چیز تغییر کرده است. عکاسى هم مثل هر صنعت دیگرى دستخوش تغییر و تحول بسیارى قرار گرفته است و امروزه به جایى رسیده ایم که رفته رفته فیلم عکاسى در حال منسوخ شدن است و گرفتن عکس و ظهور و چاپ آن، با استفاده از تکنولوژى دیجیتال به کلى دگرگون شده است. اما از نظر اصغر بیچاره، این عکس ها هرچند که در نوع خود مى توانند کارهاى خوبى باشند ولى هیچ وقت عکسى که به وسیله این تکنیک هاى پیشرفته گرفته مى شود، روح ندارد.
اصغر بیچاره بیش از ۶۰ سال است که جهان و بعضى اتفاقات پیرامون خود را از دریچه دوربین عکاسى نگریسته است. افراد بسیارى در برابر دوربین او ایستاده اند. براى پایان نوشته اى درباره او بد نیست شعرى را بیاوریم که خود براى روزگار بعد از بودنش سروده:

ساقى محفل ما چون پیر شد
رفت و دربان درمیکده شد
سال ها پنبه زدم مردم را
عاقبت پنبه ماهم زده شد

اصغر بيچاره ، ناصر تقوايي ، حسن توكل نيا در پشت صحنه فيلم كاغذ بي خط(۱۳۸۰)

 

فيلمشناسي :

اصغر بيچاره عکاس ۳۸ فیلم سينمايي بوده است ، سابقه بازی در ۲۳ فیلم را نیز دارد.

 فیلم‌هایی که اصغر بیچاره در آن‌ها به بازی پرداخته است

 

دم صبح (۱۳۸۴)

بانوی من (۱۳۸۱)

زیستن (۱۳۸۰)

مزاحم (۱۳۸۰)

نان و عشق و موتور ۱۰۰۰ (۱۳۸۰)

بوی کافور، عطر یاس (۱۳۷۸)

جنگجوی پیروز (۱۳۷۷)

چهره (۱۳۷۴)

افسانه دو خواهر (۱۳۷۳)

ای ایران (۱۳۶۸)

ناخدا خورشید (۱۳۶۵)

امشب اشکی می‌ریزد (۱۳۵۷)

کلام حق (۱۳۵۶)

کوسه جنوب (۱۳۵۶)

رفیق (۱۳۵۴)

عمو فوتبالی (۱۳۵۴)

قفس (۱۳۵۳)

تنها مرد محله (۱۳۵۱)

قلندر (۱۳۵۱)

زمین تلخ (۱۳۴۱)

گربه وحشی (۱۳۴۱)

یکی بود یکی نبود (۱۳۳۸)

لیلی و مجنون (۱۳۳۵)