استان لرستان باپيشينه تاريخي داراي آثار تاريخي و باستاني فراواني از دورههاي گذشته است كه از جمله آنها ميتوان به قلعه "فلك الافلاك" در دوره ساساني اشاره كرد.
هماكنون اين استان با پيشينه تاريخي و وجود آثار متعدد مربوط به قبل و بعد از ميلاد، دوران هخامنشي، ساساني و اسلامي يكي از مناطق مهم باستاني كشور است.
قلعه تاريخي فلك الافلاك خرمآباد در سال ۱۳۴۷از مكان امنيتي و نظامي به موزه مردم شناسي و در سال ۱۳۵۴با به نمايش گذاشتن آثار مفرغي لرستان به طور رسمي به موزه تبديل شد.
هنگام ورود به شهرستان خرمآباد مركز لرستان كنگرههاي قلعه تاريخي "فلك الافلاك" بيش از هر چيز ديگري نمايانگر وجود يك اثر تاريخي بسيار زيباست كه چشم هر بينندهاي را مجذوب خود ميكند.
درون قلعه كه تبديل به موزه مردم شناسي شده، زني با زبان و آهنگ لري مرثيه ميخواند و غم روي ديوارهاي اتاق چنبره انداخته و كمي آن سوتر مراسم عروسي است و مردان لر دوپا ميرقصند و عروس روي اسب نظارهگر مردان و زنان لر است. در اين قلعه همچنين دستافزارهاي انسانهاي اوليه از جمله اشياي مفرغي مشهور لرستان، سفالي، ظروف زرين و سيمين مكشوفه غار شگفتانگيز "كلماكره" وجود دارد.
در موزه اشيا مربوط به باورها و اعتقادات نظير چشم زخمها، دعاها و طلسمها در باب تولد و مرگ و جعبههاي كوچك قرآن، جام چهل كليد و گوشواره هفت محمدي به نمايش گذاشته شده است. در گوشهاي ديگر از اين موزه نحوه پخت نان و غرفه آب، شكار و موسيقيهاي محلي اين استان به نمايش درآمده است.
پوشاك زنان و مردان نظير شال و عبا، لباسهاي محلي، كفش، زيورآلات، انواع دستبند وگردن بند ساخته شده ازسنگهاي گرانبها كهزنان به خود ولباس هايشان آويزان ميكنند، در معرض ديد قرار گرفته است. صحنههايي از شيوه توليد كشاورزي سنتي و ابزارهاي آنها شامل تنديسهايي از كشاورزان در حال شخم به نمايش درآمده است
كتابهاي خطي، دوات، قلمدان، عينك،انواع پيهسوز، نمونهاي ازآهنگري سنتي، ورشوسازي، مسگري، خراطي، سراجي، موتايي، بافت سياه چادر و بافت فرش در لرستان نيز در اين موزه وجود دارد.شبيهسازي صحنههايي از برپايي مراسم عروسي و عزاداري در استان لرستان نيز به نمايش درآمده تا مردم و مسافران نوروزي بيشتر با آداب و رسوم مردم اين استان آشنا شوند.
وسايل و ابزار رزم و شكار (زره، كلاه خود، شمشير، جاي باروت، تفنگ، دوربين شكاري، زين و برگ اسب، شلاق و ركاب) مردم لرستان نيز در موزه وجود دارد. نمايش سازهاي محلي و بازسازي صحنههايي از نوازندگان لر به همراه آلات موسيقي همچون كمانچه، تنبك، سرنا و دهل و عكسهايي از شرايط زيست مردم در موقعيتهاي گوناگون به تصوير كشيده شده است.
در گنجينه مردم شناسي قلعه فلك الافلاك نيز آثار فرهنگي اين خطه باستاني نظير زيورآلات، پوشاك سنتي زنان و مردان و صحنههايي از كار و زندگي روزمره كشاورزان اين استان را براي عموم به نمايش گذاشته شده است. پيشينههاي سنتي نظير ماشته بافي، سياه چادربافي، موتايي و امثال آن نيز از جمله موضوعات گنجانده شده در اين گنجينه ميباشد. در بخشهاي ديگري از موزه قلعه فلك الافلاك ابزار و وسايل مربوط به شكار اسب، ظروف و اشياي ورشو از صنايع دستي استان وجود دارد.
قلعه فلكالافلاك درمنابع مكتوب، بنامهاي دژ "شاپور خواست"، "سابر خواست" و خرماباد و فلكالافلاك نامگذاري شده و در گذشته به خاطر موقعيت سوقالجيشي در جنگها از آن به عنوان دژ استفاده ميشده است. قلعه ياد شده داراي مساحت پنج هزار و ۳۰۰متر و ۴۰متر ارتفاع است و فضاي داخل آن از دو حياط با چهار تالار نسبتا بزرگ و چندين اتاق كوچك و بزرگ ساخته شده است.
اين بناي تاريخي داراي هشت برج، دو صحن و ۲۴طاق است كه بلندترين ديوار آن ۲۲/۵متر ارتفاع دارد. در مجاورت تپه و قلعه تاريخي فلك الافلاك چشمه فوران پرآب گلستان چشم هر بينندهاي را به خود خيره ميكند. فلك الافلاك در دوره قاجاريه در لغت به معني "سپهر سپهران" و "فلك نهم" عنوان شده است
اين اثر تاريخي و فرهنگي به شماره ۸۸۳در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است
منبع ایرنا