۱ آقای مهرداد کاظم‌زاده مدیر انتشارات مازیار اخیرا در مصاحبه‌ای با ایلنا مطالبی را در مورد کتاب کوچه گفته‌اند که ناگزیر به نوشتن این یادداشتم کردند. از آن‌جا که ایشان نکاتی را درباب کتاب کوچه عنوان کردند و نظر به آن‌که که راقم این سطور خود ناشر الکترونیکی آثار احمد شاملو من جمله کتاب کوچه است و تز دانشگاهی‌اش را هم در دانشگاهی ذی‌صلاح در باب کتاب کوچه و مبانی انتشار الکترونیکی آن تکمیل می‌کند،‌ شاید بتواند نکاتی را در باب سخنان ایشان تذکر دهد.

۲ کاری که احمد شاملو یک‌ تنه انجام می‌داد، کار یک سازمان تمام عیار بود. احمد شاملو در تمامی آثارش با وسواس و فداکاری کم‌نظیری کار می‌کرد. اما این‌طور نبود که آیدا، تنها همسر خانه‌نشین شاعرباشد و مسئول تر و خشک کردن قهرمان ما. در مجلدات منتشر شده از کتاب کوچه، نام آیدا به عنوان همکار احمد شاملو آمده‌است. بیان این همکاری صرفا در فراهم آوردن فضای همکاری نبوده‌است که اگر چنین بود به روایت خود شاعر باید نام آیدا در بسیاری از کتاب‌های شاعر در جایگاه مولف یا همکار ذکر می‌شد که نشده‌است، چنان‌چه احمد شاملو در قرارداد معروف سال شصت هشت خود برای کلیه‌ی آثارش ذکر می‌کند که این آثار بیش از خود من مدیون و متعلق به شخص آیداست. آن‌چه آقای کاظم زاده را به گفتن چنان عباراتی کشاند، بخشی ریشه در ذهنیت مردسالارانه‌ی ایشان دارد و بخشی نشانه‌ی بی‌حرمتی ایشان به خواست، نظر و بیان دقیق احمد شاملو.

۳ من به عنوان عضوی کوچک از مجموعه‌ی دوستداران احمد شاملو، شاهد تلاش،‌ دقت و وسواس آیدا برای به ثمر رساندن کار ناتمام شاملو و احاطه‌ی ایشان بر متد و شیوه‌ی کار کتاب کوچه بودم و هستم. به باور من، شاید بهتر باشد که آیدا کتاب کوچه را به نام خود به چاپ برساند،‌نه به این علت که این آثار کار احمد شاملو نیست که هست. بلکه به این دلیل که از شر ناشرانی چون آقای کاظم‌زاده خلاص شود که به جای کمک به انتشار کتاب، از آن‌ رو که خود را از مولفین صاحب‌نظرتر می‌دانند،‌وقفه و مشکل ایجاد می‌کنند. من شاهد تصحیات آیدا بر نسخه‌هایی از کتاب کوچه بوده‌ام و خوب به یاد دارم که آقای کاظم‌زاده سرخود متن را دستکاری می‌کرده‌اند که در جایگاه ناشر چنین حقی در هیچ قراردادی به ایشان داده نشده‌است.

۴ فارغ از این‌که احمد شاملو کیست و آیدا چه نسبتی با ایشان دارد، به مسئله‌ی ساده‌ی زیر فکر کنیم: یک کار پژوهشی آغاز می‌شود. پژوهشگر اصلی با ناشری برای انتشار نتایج کارش قرارداد می‌بندد و نام خود و همکار خود را در انتشار کتاب عنوان می‌کند. پژوهشگر اصلی می‌میرد اما کار پژوهش ناتمام مانده‌است. همکار پژوهش براساس آن‌چه تاکنون به آن دست یافته‌اند، کار را ادامه می‌دهد. حالا در اختیار اوست که تصمیم بگیرد مابقی کار را به احترام استاد و همکارش با نام او و با همان ناشر اولیه منتشر کند یا اینکه تصمیم بگیرد نشر کار را به نام خود و با ناشری دیگر ادامه دهد. این لطفی است که خانم آیدا در حق انتشارات مازیار می‌کنند وگرنه ناشر حق ندارد برای تالیف مولف یا مولفین(که در این‌جا بر آن تاکید دارم) حکم صادر کند. از سوی دیگر، کدام مقام علمی و دانش آکادمیک به یک ناشر این اجازه را می‌دهد که درباب کیفیت علمی کتاب اظهار نظر کند؟ یک نگاه به نحوه‌ی استدلال ایشان در مصاحبه تناقض‌های ایشان را روشن می‌کند. می‌گویند«من با اشعار و نوشته‌هاي شاملو زندگي كرده‌ام و با انديشه و قلم اين هنرمند بزرگ كاملا آشنا هستم و اين آشنايي باعث شده كه من؛ نوع نگارش و تفكرات حاكم بر نوشته‌هايش را از ديگر نوشته‌ها بازشناسم» می‌پرسم، مصداق مثل کاسه‌ی داغ‌تر از آش چیست؟ شما بیشتر با اشعار و آثار شاملو زندگی کرده‌اید یا آیدا؟

۵ مسئله‌ی پیش رو ساده‌تر از آن است که آقای کاظم زاده کوشیده‌اند آب را گل آلود کنند،‌ماجرا را بغرنج کنند و از آن ماهی بگیرند. ایشان می‌خواهند کار ناتمامی را سریع‌تر منتشر کنند تا پولی به دستشان بیاید و اقتصادشان بچرخد که هرچه باشد، شاملو هنوز پرفروشترین شاعر ماست. آیدا، اما دقت و وسواس دارد که کتاب کوچه با همان کیفیتی پیش برود که آرزوی شاملو بود. دخالت‌های بی‌اجازه‌ی ناشر و اصرار ایشان بر صاحب‌نظر دانستن خود، کار را پیچیده‌تر کرده‌است. آقای کاظم‌زاده‌ی عزیز! کتاب کوچه، پروژه‌ی یک زندگی بوده‌است. دست کم سی و هفت سال زحمت دو انسان که زیر یک سقف زندگی کرده‌اند، رنج کشیده‌اند و ‌پژوهشی را پیش برده‌اند که از من و شما بر نمی‌آید. به جای اینکه احترام این سخت‌کوشی و تلاش را نگه دارید،‌ با تهمت‌های ناروا، زخم طعنه بر این زندگی نزنید. وانگهی کتاب کوچه به آیدا و ع.پاشایی تقدیم شده‌است، آقای کاظم زاده با هردوی این عزیزان مشکل دارند، درواقع بفرمایید بگویید با خود احمد شاملو مشکل دارند، اصلا چرا آقای شاملو کتاب را به ایشان آقای مهرداد کاظم زاده تقدیم نکرده‌اند، یعنی مشکل خود احمد شاملوست. بد نیست، به جای قدرت‌‌طلبی‌ها، قدری منصف باشیم و احترام عزیزانمان را نگه داریم.

۶ من به عنوان ناشر الکترونیکی آثار احمد شاملو، چه آقای کاظم‌زاده بر نظر خویش لجاجت کنند و داستانی را که باید با همدلی و احترام متقابل پیش برد را از آن‌چه که هست پیچیده‌تر کنند،‌چه برعکس صمیمانه در کنار آیدا و ع.پاشایی قرار بگیرند و روال کار را تسریع کنند، کلیه‌ی متن کتاب کوچه را با همکاری تیم کتاب کوچه، با همان اعمال نظرها و دقت آیدا در نسخه‌ی الکترونیکی آن منتشر خواهم کرد. نسخه‌ای که بدون تایید آیدا و ع. پاشایی به چاپ برسد از نظر ناشری که من باشم اعتبار ندارد. وانگهی بر سرپرستی آیدا و پاشایی بر کار خود افتخار می‌کنم و فعالیت دانشگاهی‌ من و باقی همکاران پژوهشی‌ام در کار کتاب کوچه به من این اجازه را می‌دهد که هردوی این بزرگواران را در احاطه بر متد و شیوه‌ی کار احمد شاملو استاد خود بدانم.

۷ پی نام کسان رفتن به عیب، انصاف چون باشد؟
نخستین نامه‌ی خود را فرو خوانید، من گفتم. (اوحدی)

محسن عمادی 
سایت رسمی احمد شاملو