گــفــت‌و‌گــو در مــيـــانِ  راه

احـمـد شـامـلـو

(بر اساسِ قطعه‏يى از فدريكو گارسيا لوركا)

 

□

 

يك صدا: ــ تلخ

خرزَهره‏هاى حياطم

خرزَهره‏هاى حياطِ خونه‏م .

تلخ

مغزِ بادوم

مغز بادومِ تلخ.

 

دو سوارِ جوان با كلاه‏هاىِ لبه‏ پهن در جاده ‏مى‏گذرند. مسافر بودن‏شان از لباس و بار و بنديل‏شان آشكار است .

 

اولى:ــ حسابى‏ داره ‏ديرمون ‏مي‏شه.

دومى:ــ ديگه پاک شب‏ شد.

اولى:ــ راستى، هى يادم ‏مي‌ره بپرسم: اين يارو كيه ؟

دومى:ــ اينى‏ كه از دمبال‏مون مياد ؟

اولى صدا مى‏زند. انگار براىِ ‏امتحان :ــ گاياردو !

دومى بلندتر. با اطمينانِ ‏بيش‌تر :ــ گاياردو، آهاى گاياردو !

گاياردو از دور :ــ دارم ميام.

 

سكوت.

 

اولى:ــ چه زيتون‏زارِ پُر و پيمونى !

دومى:ــ آره، محشره.

 

سكوتِ ‏طولانى.

 

 

اولى:ــ من مسافرتِ شبونه‏رو خوش‏ ندارم.

دومى:ــ مثِ من.

اولى:ــ شب واسه كَپيدَنه.

دومى:ــ گفتى!

 

قورباغه‏ها و جيرجيرک‏هاىِ تابستانِ اندلس.

گاياردو دست‏هايش ‏را زيرِ كمربند فرو بُرده، ‏تفريح‏كنان راه طى‏ مى‏كند.

 

گاياردو مى‏خوانَد:ــ آى، آى‏آى !

از مرگ چيزى پرسيدم.

آى، آى‏آى!

 

صداى ‏سوارِ اولى از خيلى‏ دور :ــ گاياردو !

صداىِ ‏سوارِ دومى از همان ‏فاصله :ــ گاياردو، آهـاى !

 

سكوت.

 

گاياردو در جاده ‏تنهاست. چشم‏هاىِ ‏درشتِ ‏سبزش‏ را تنگ ‏مى‌كند و بالِ‏ِ فراخِ ‏بالاپوشش ‏را به ‏خودش‏ مى‏پيچد. كوه‏هاىِ بلندى‏ اطراف‌اش‏ را فراگرفته. ساعتِ ‏بزرگ‏ِ نقره‏اش در هر قدم به‏ طرزِ مبهمى ‏در جيبش‏ صدا مى‏كند. سوارى به ‏او مى‏رسد و پا به ‏پايش به‏ راه مى‏افتد.

 

سوار:ــ خسته‏نباشى !

گاياردو:ــ در اَمونِ خدا !

سوار:ــ شمام ميرى غرناطه ؟

گاياردو:ــ منم راهى‏ىِ غرناطه‏م، آره .

 

توجهِ ‏زيادى به ‏سوار نمى‏كُند.

 

سوار:ــ پس هردومون يه ‏مقصد داريم.

گاياردو بى‏ هيچ توجهِ ‏خاصى:ــ اوهوم.

سوار:ــ مى‏خواى تركِ من سوار شى ؟

گاياردو:ــ هنوز كه پاهام باكى‏شون نيس.

 

آشكارا براى ادامه‏ى ‏گفت‏ و گو پىِ حرفى ‏مى‏گردد.

 

سوار:ــ من ... من‏ از مالاگا ميام .

گاياردو:ــ خب ...

سوار:ــ خودم ‏نه ، اما برادرام  اون‏جا زنده‏گى ‏مى‏كُنن.

گاياردو براى‏ اين‏كه ‏چيزى‏ گفته ‏باشد:ــ چن‏ تايى‏ هسن ؟

 

گلى‏ را كه‏ مى‏چيند با رضاىِِ خاطر بو مى‏كُند.

 

سوار:ــ سه ‏تا...  تو معامله‏ىِ  ‏كارد و خنجر و اين ‏حرفان. خب‏ ديگه، نون‏شون بايد از يه ‏راهى دربياد ديگه.

گاياردو:ــ حلال‏شون !

سوار:ــ كارداىِ ‏طلا  و كارداىِ  ‏نقره ها... تو اين ‏مايه‏ها ...

گاياردو:ــ كارد  كه ‏بود ديگه چه ‏فرق ‏مى‏كنه ؟ هر چى ‏شد باشه ...

سوار:ــ نه ... زمين تا آسمون ...

گاياردو:ــ آره ‏بابا ، زردش  گرون‏تره.

سوار:ــ كاردِ طلا  يه ‏راس فرو مى‏ره  تو قلب، كاردِ نقره  گََردَنو عينِ ساقه‏ى ‏علف مى‏بُره.

گاياردو:ــ عينِ ساقه‏ى علف ! ... واسه بريدنِ نون كه ... به ‏كار نميرن ؟

سوار:ــ نونو با دست تيكه ‏مى‏كنن.

گاياردو:ــ اوو !... آره . با دست ...  تاييدِ ريشخندآميز: با دست ...

 

اسب ‏شيطنت ‏مى‏كند.

 

سوار:ــ آروم حيوون !

گاياردو:ــ با خودش: به ‏اسبشه ... به ‏سوار: ناراحتى‏ش واسه ‏خاطرِ شبه  ‏كه بد قلقى مى‏كنه.

جاده‏ى  ‏پُرموج، سايه‏ى ‏اسب‏ را پيچ ‏و تاب مى‏دهد.

 

سوار:ــ ببينم : يك كارد مى‏خواى ؟

گاياردو:ــ نه.

سوار:ــ منظورم همين ‏جوريه ... پيشكشى.

گاياردو:ــ نه. اصلن ... هيچ جورش ...

سوار:ــ هميشه واسه‏ت پانميده ها.

گاياردو:ــ خب. اون‏ كه ‏بعله.

سوار:ــ كارداى‏ِ ديگه به ‏لعنتِ ‏خدام ‏نمى‏ارزَن. كارداىِ ‏ديگه سُستن و از خون وحشت شون وَر مى‏داره. كاردايى كه ‏ما ميرفوشيم سردن. حاليته؟ فروميرن گرم‏ترين ‏جا رو پيدا مى‏كُنن و همون‏جا، جاخوش‏ مى‏كُنن .

 

گاياردو خاموش ‏مى‏مانَد. دست‏ِِِِ راستش ‏كه ‏انگار كارد طلايى ‏تو مشت‏اش ‏گرفته يخ ‏مى‏كند.

 

سوار:ــ مى‏بينى چه‏ كاردِ خوشگليه ؟

گاياردو:ــ خيلى گِرونه ؟

سوار:ــ تو كه مفت‏شم نمى‏خواسى.

 

كاردِ  طلايى نشان‏ مى‏دهد  كه ‏نوكش مثلِ ‏شعله مى‏درخشد.

 

گاياردو:ــ حالام نگفتم مى‏خوام.

سوار:ــ بيا تَركِ ‏من سوار شو آميگو!

گاياردو:ــ هنو مونده نيسم.

 

اسب از چيزى متوحش‏ مى‏شود.

 

سوار در حالِ كشيدنِ افسار :ــ گيرِ چه ‏جونِوَرى افتاديم ها !

گاياردو:ــ واسه ‏خاطر تاريكيه.

 

سكوت.

 

سوار:ــ برات ‏گفتم سه ‏تا برادرام تو مالاگا هسن؟ اون‏جا بازارِ كارد خيلى‏خيلى داغه. كليساىِ ‏اعظمم دوهزار تا شو خريده واسه ‏زينتِ محراباش ‏وعوضِ ناقوس. از كشتى‏هام كلى‏ها پيش‏خريد مى‏كنن، يا ماهي‌گيرايى ‏كه خاكى‏ترن.. تو تاريكى‏ى ‏شب قيافه‏هاشون از برقِ تيغه‏هاىِ ‏بلند و باريكِ ‏كارد روشن ‏ميشه .

 

گاياردو:ــ اوم‏م، محشره !

سوار:ــ كى مى‏تونه بگه نيس ؟

 

شب‏ مثلِ شرابِ ‏صدساله، غليظ مى‏شود.

 

مارِ عظيمِ جنوب، تو صبحِ كاذب چشم ‏وامى‏كند و خفته‏گان تو وجودشان‏ ميلِ مقاومت‏ناپذيرى‏ احساس‏ مى‏كنند كه ‏به ‏افسونِ فساد دوردستِ ‏معطر، خودشونو از مهتابى‏ها پرتاب ‏كنند.

 

گاياردو:ــ راهو گم ‏نكرده‏يم ؟

سوار اسبش‏ را نگه ‏مى‏دارد :ــ مظنه چرا !

گاياردو:ــ سرمون گرمِ صحبت ‏بود حالى‏مون نشد.

سوار:ــ اون روشنى مالِ غرناطه نيس ؟

گاياردو:ــ نمى‏دونم.

سوار:ــ دنيا بدجور دَرَندَشته.

گاياردو:ــ دَرَندَشت ‏و، حسابى خالى .

سوار:ــ گفتى !

گاياردو:ــ عجب نااميد شده‏م  ! آى، آى‏آى !

سوار:ــ اون‏جا كه ‏بِرسى چى‏كار مى‏كنى ؟

گاياردو:ــ يعنى منظورت كاريه ‏كه ‏مى‏كنم ؟

سوار:ــ اگه موندى‏ هم  واسه ‏چى‏ مى‏مونى ؟

گاياردو:ــ واسه‏ چى مى‏مونم ؟

سوار:ــ من با اين ‏اسب مى‏افتم ‏دوره، كارد ميرفوشم. حالا اگه ‏اين كارو نكنم چى پيش ‏مياد ؟

گاياردو:ــ مى‏پرسى چى پيش ‏مياد ؟

 

سكوت .

 

سوار:ــ ديگه بايد نزديكاىِ غرناطه ‏باشيم .

گاياردو:ــ راسى ؟

سوار:ــ چراغا رو نمى‏بينى ؟

گاياردو:ــ آره‏ آره ، مى‏بينم مى‏بينم.

سوار:ــ حالا تَركِ اسبم سوارميشى ؟

گاياردو:ــ يه ‏خورده بعد.

سوار:ــ بابا سوار شو ديگه. بجمب. بايد پيش‏ از آفتاب برسيم... اين كاردم بسون ... همين‏جور مفتكى. يادگارى.

 

سوار گاياردو را كومك ‏مى‏كند كه ‏سوار شود.

 

كوهِ روبه‏رو غرقِ شوكران و گزنه ‏است.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــ

 

* عنوانِ ‏اصلى‏ىِ ‏قطعه ـ يعنى گفت‏وگو با آمر را ـ مترجم ‏تغيير داده ‏است.  آمرAmer  در اسپانيايى ‏به ‏معنى‏ىِ "تلخ" است‏ كه ‏در اين ‏شعر نامِ ‏اصلى‏ىِ ‏شخصِ‏ پياده ‏بود. احتمالن براى ‏اين‏كه ‏گوياى خلق‏وخوىِ ‏او يا پيش‏گوىِ ‏سرانجامش‏ باشد. من، ‏نامِ گاياردوGaillardo  را برايش ‏برگزيدم چرا كه ‏آمر، در ترجمه ‏نيز به ‏احتمالِ ‏بسيار، معناىِ ‏معادل‏ِ فارسى‏اش (امركننده) را بر شخصيتِ وى ‏حاكم مى‏كرد. مترجم به ‌جز اين، دخالت‏هاى ‏كم ‏و زيادِ ديگرى ‏نيز در ترجمه ‏كرده‏ است كه ‏هر كدام ‏دلايلِ ‏خاص خود را دارد.

 

خواننده ‏تا پايانِ ‏قطعه ‏بايد سوارِ آخرين ‏را مرگ‏ تلقى ‏كند. دستكارى‏هايى ‏ كه ‏در برگردانِ ‏قطعه صورت‏ گرفته، به‏ تمامى ‏ناظر بر همين ‏هدف ‏بوده ‏است .

 

 

چراغ های رابطه از سایت "وازنا" برای انتشار این اثر سپاسگزار است

 

 

                   لینک آثار  وشعر های احمد شاملو:

                  http://www.nosratdarvishi.com/sresults.aspx?categ=2